LÊ QUÝ ĐÔN (1726 – 1784)

"Học vấn không có giới hạn, tuổi trẻ không có sự trì hoãn." Cuộc đời của Bảng nhãn Lê Quý Đôn là một tấm gương sáng rực rỡ về sự nỗ lực không mệt mỏi trong thực học.

Lê Quý Đôn, tên thuở nhỏ là Lê Danh Phương, tự Hy Trác, hiệu Quế Đường, sinh ngày 2 tháng 8 năm 1726 tại làng Diên Hà, huyện Diên Hà (nay là xã Lê Quý Đôn, tỉnh Hưng Yên). Thân phụ ông là tiến sĩ Lê Trọng Thứ, làm quan đến chức Hình bộ cấp sự trung, xuất thân từ dòng họ khoa bảng danh tiếng khoa cử lừng lẫy.

Ngay từ thưở nhỏ, Lê Quý Đôn đã bộc lộ thiên tư thông minh xuất chúng. Lên 5 tuổi đã đọc được kinh thư, 14 tuổi đã đọc hết sách kinh, sử của Nho gia. Tiếng đồn về một "thần đồng Diên Hà" có trí nhớ siêu phàm đã vang xa khắp vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Đường khoa cử của ông vô cùng hanh thông và rực rỡ. Ông đỗ đầu cả ba kỳ thi: Hương cống (Giải nguyên năm 1743), thi Hội (Hội nguyên năm 1752), và thi Đình (Bảng nhãn năm 1752, khoa thi này không lấy Trạng nguyên), do đó được vinh danh là Tam nguyên Bảng nhãn.

Sau khi đỗ đạt, ông giữ nhiều trọng trách trong bộ máy chính quyền Lê - Trịnh, kinh qua nhiều Bộ lớn và có cống hiến xuất sắc trong ngoại giao, giáo dục và nghiên cứu khoa học xã hội. Ông qua đời năm 1784, thọ 58 tuổi, để lại một di sản tri thức khổng lồ cho dân tộc.